مسعود را نگه داشته به قرائت وى ادامه دادند » « 1 » . از اين منقولات استفاده مىشود كه : عمل عثمان مورد نگرانى عدهء زيادى واقع شد . و انتقادات زيادى را به سوى او سرازير كرد . و امير المؤمنين ( ع ) بود كه از اين عمل عثمان حمايت كرد و جمع‌آورى مصحف را مورد تأييد قرار داد . امّا ابن مسعود از مخالفين مصحف عثمان استقبال مىكند و با جواب تشويق‌آميز خود آنان را در مخالفتشان استوارتر مىكند ! ابن مسعود عثمان را تخطئه كرده مىگويد : قرائت واحد توسط عثمان با حقيقت قرآن كه نزول از هفت باب و بر هفت حرف است مغايرت دارد اما اين مخالفت مؤثر واقع نشد بخصوص پس از حمايت امير المؤمنين ( ع ) از اين كار . و مصحف عثمان به تدريج جاى خود را در ميان بلاد گشود و مردم به قرائت آن روى آوردند . و كم‌كم جاى طبيعى خود را به دست آورد . و قرآنهاى ديگرى كه ادعيه يا تفسير در حاشيه داشتند يا مختلف در ترتيب بودند - به ترتيب از عرصه خارج گشتند . و فقط نامشان باقى ماند و وعدهء خداوند تحقق يافت كه : قرآن را از هر نوع دخالت و تطاولى حفظ مىكند كه : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ . حجّاج و گسترش قرائت عثمان از جمله عوامل گسترش و تثبيت مصحف عثمان ، فعاليت اختاپوس اموى حجاج بن يوسف ثقفى است . حجاج از آغاز حكمرانى در عراق و به قدرت رسيدن در كوفه تلاش گسترده‌اى جهت تثبيت مصحف عثمان و نابودى قرائت ابن مسعود به كار برد كه خلاصهء بيان اسكافى در اين باره چنين است : آنچه در تحكيم مصحف عثمان و نابودى قرائت ابن مسعود ، نقش بسزايى داشت آن بود كه حجاج مردم را وادار به اخذ قرائت عثمان و ترك قرائت ابن مسعود و ابى بن كعب كرد . وى مردم را به اجبار بدين قرائت واداشت . حجاج پس از بيست سال امارت درگذشت . و مردم چنان به قرائت عثمان خو گرفته بودند كه قرائت ديگرى را نمىشناختند . و اين قرائت با خون و گوشت آنها عجين شده بود . و اگر قرائت ديگرى بر ايشان خوانده مىشد با استهجان و استكراه مردم روبرو مىشد و اين بخاطر طول جهالت و الفت با

--> ( 1 ) الكامل ، ج 3 ، ص 112 .